Berichten

Stilte

Het is zomer. De zon schijnt onafgebroken de afgelopen weken op ons vakantieadres. Vervelen doe ik mij geen minuut, sterker nog deze vakantie volg ik twee online opleidingen en heb ik een grote stapel studieboeken bij mij. Heerlijk vind ik dat. En toch, er zijn momenten in je leven dat je een resetknop moet indrukken. Deze vakantie is er eigenlijk ook zo een geworden. Gisteravond, terwijl ik samen met mijn partner geniet van een avond zwemmen in de zee, vertelt hij dat hij mij graag kennis wil laten maken met een schrijver. Dus na het eten gaan we met z’n tweetjes zitten voor een TEDtalk van Pico Iyer, De Kunst van Stilte.

En toen werd het stil in de tuin……

Nergens heen gaan als avontuur. Niets doen voor een moment van reflectie om opnieuw de juiste focus te krijgen op al onze ervaringen. Best iets waar je eerst een ongemakkelijk gevoel van kan krijgen toch; die kalmte?

Joke Hermsen schreef al eerder een boek ‘Stil de tijd’. Ik lees haar boeken graag. Hierin verkent zij het belang van rust, verveling, aandacht en wachten; ervaringen die al eeuwen als belangrijke voorwaarden voor het denken en de creativiteit werden beschouwd, maar in ons huidige economische tijdsgewricht nog steeds weinig waardering krijgen.

Maar nu, op dit moment, vertelt een reiziger, een schrijver dat hij de belangrijkste inzichten niet vond op een berg in Tibet, maar in zijn eigen hoofd. Dat is nogal wat. Je eigen stem horen en luisteren naar wat je hart je ingeeft. Ik ging ooit naar een retraite week. Daar moest ik uren stil zijn, terwijl ik wandelde door een bos met een paar boterhammen en een flesje water. En toch….toen ik eenmaal het ongemak te boven was, bracht het mij inzichten. Dat weet ik nog heel goed.

Maar je hoeft dus niet naar een klooster of een retraite week. Gewoon de stilte opzoeken in jezelf, luisteren naar je zelf; je eigen instrument. Want door stilte kun je niet alleen beter tot jezelf komen, maar kun je ook mooiere ontmoetingen hebben met anderen.

Wijsheid is de beloning voor een leven lang luisteren

Er wordt steeds vaker geschreven over de betekenis van luisteren. Luisteren beïnvloedt de kwaliteit van onze relaties, ons succes op werk en ook onze persoonlijke groei. Luisteren wordt meestal gezien  als een aangeboren proces waarvoor je alleen een goed gehoor nodig hebt. Helaas garandeert het vermogen om te horen niet dat we in staat zijn goed te luisteren.

Voor ons is Luisteren geen trucje, het is geen kunstje. Luisteren is een houding, een ‘manier van zijn’ waarmee je in oprechte verbinding staat met de ander.  In onze optiek past dat niet in een ezelsbruggetje zoals we deze helaas steeds vaker langs zie komen.

Luisteren begint met de keuze om te luisteren. Vervolgens zet een goed luisteraar zijn ego op de gang omdat het echt om de ander gaat. Daarnaast erkent een luisteraar dat de spreker zijn of haar waarheid spreekt. Een luisteraar wil alleen proberen de ander te begrijpen. Met deze voorwaarden start het luisterproces.

U herkent zich vast in een van onderstaande zinnen:

  • Iemand legt ons een vraagstuk voor en wij weten de oplossing…. Een oplossing die bij onszelf past.
  • We stellen vragen vanuit ons eigen referentiekader: “Waarom doe je dat zo en niet zo?”
  • We interpreteren graag: “Ja maar, dat komt vast doordat……”
  • We reageren met een oordeel, instemming of afwijzing, waarin je eigen mening duidelijk naar voren komt. “U heeft helemaal gelijk!”

Empatisch luisteren vraagt dat we onszelf durven in te zetten als ons eigen instrument, maar daarvoor is het wel belangrijk dat we inzicht hebben in onszelf, en dat is per definitie kwetsbaar. Luisteren kost dus veel, maar het levert zoveel op!

Belangrijk: Luisteren is pas geslaagd zodra de ander zich gehoord voelt, niet perse begrepen.

 

 

 

Een gesprek

“Waar zullen wij afscheid nemen?

“In de regen”

“Zullen wij schuilen?”

“Nee!”

“Hoe zullen wij ons voelen?”

“Ziek, vals en verlegen.”

“Wat zullen wij zeggen?”

“Wij zullen het niet weten.”

“Wat zullen wij denken? “

“Was het maar gisteren, morgen of nooit.”

“Zal een van ons gelijk hebben?”

“Geen van ons zal gelijk hebben.”

“Zullen wij elk een andere kant op gaan?”

“Wij zullen elk een andere kant op gaan.

“Zullen wij omkijken?”

“Een van ons zal omkijken. Stilstaan, aarzelen en omkijken”

Zo spraken ze tegen elkaar, telkens weer 
opnieuw. 
Maar zij vroegen nimmer wie. Wie 
zou omkijken. Wie.

Toon Tellegen
: Mijn winter 
Querido Amsterdam 1987

‘Ik wil geen patient zijn, en ook geen nummer met medische data…..ik wil mens zijn.’ Op dit moment bied ik een luisterend oor voor een echtpaar waarvan de vrouw getroffen is door kanker met uitzaaiingen in haar hersenen. De focus vanuit het ziekenhuis ligt vooral op de cure en niet op care. Logisch…of niet? De diagnose van deze levensbedreigende ziekte zorgt ervoor dat haar ‘vroegere’ leven volledig door elkaar wordt geschud. Alle houvast is weg. En niet alleen voor haar maar voor iedereen in de directe omgeving ook. Angst neemt de regie op dit moment over.

Wat kan een luisterend oor doen in dit soort omstandigheden?

‘Vertel eens waar je bang voor bent?’ Door empatisch te luisteren naar wat iemand bang maakt, kun je de angst, door het in verschillende componenten te verdelen, verminderen.

Angst voor eenzaamheid, voor pijn en lijden, angst voor het onbekende. En vooral dat laatste : ‘Wat gaat er gebeuren na de dood, met mij en met mijn dierbaren?’

Veel mensen zijn van nature bang voor verandering. Durf de vraag te stellen: “Hoe denk je dat het verder zal gaan”? Geef de mens die ziek is de veiligheid dat hij/zij altijd alle vragen mag stellen en dat je samen op zoek gaat naar de mogelijke antwoorden.

Maar ook de angst voor eenzaamheid. Hoe moeilijk is het voor velen om open en eerlijk te communiceren met iemand die binnenkort sterft. Men praat door over het weer, de laatste roddels uit de straat, televisieprogramma’s en politiek. Maar juist daardoor kan het eenzaamheidsgevoel toenemen. Geef de mens die ziek is de kans om te praten over er wat er met hem gebeurt. Vertel eens wat gaat er allemaal door je heen? Luister dan empatisch met mededogen en onderbreek dus niet. Het helpt.

Alle goed bedoelde opgewekte reacties naar zowel de stervende als de naasten vergoot de eenzaamheid omdat eenzaamheid ontstaat als je elkaar niet meer kan bereiken.

Geestelijke pijn is vaak veel minder zichtbaar dan fysieke pijn. Pijn dat je je niet kan uitspreken, je niet met anderen kan terugblikken op wat je niet met je leven hebt gedaan, niet gerespecteerd worden om de keuzes die je nu maakt. Pijnverlichting vraagt dus niet alleen om medicatie, maar ook om delen.

Waarom is dat het toch zo moeilijk om empatisch te luisteren naar een mens in de laatste fase van zijn leven?

Empatisch luisteren is alleen mogelijk als je de sterfelijkheid kunt toelaten en de gedachten en emoties die jij daar bij hebt. De luisteraar moet daarvoor dus eerst de confrontatie aan met zijn eigen sterfelijkheid.

Portfolio Items