Berichten

Een ander beeld over de vrouw, de wereld en de wetenschap

Angela Saini (37) is wetenschapsjournalist voor BBC radio. In dit boek gaat zij in op ingesleten ‘waarheden’ over vrouwen. Vooroordelen, mythen, ze pakt ze allemaal aan met heel veel wetenschappelijk bewijs en goede voorbeelden. Ze kijkt naar de geneeskunde, de antropologie, psychologie, neurowetenschap en evolutiebiologie. Het is 2018 en we gaan nog steeds gebukt onder eeuwenoude stereotyperingen.

Objectiviteit

Wat mij zo aanspreekt in dit boek hoe zij duidelijk maakt dat onderzoek naar menselijk gedrag gepaard gaat met diverse vooroordelen. Mooi is dan ook haar uitspraak:

„Objectiviteit is onmogelijk, als mensen kunnen we niet objectief oordelen over andere mensen. We moeten toegeven dat we vooroordelen hebben en daar ook nederig over zijn.”

Angela neemt een gemoedelijke toon aan in dit zeer goed leesbare boek en elk verhaal, anekdote en stukjes onderzoek sluiten naadloos op elkaar aan. Ze lijkt geinspireerd te zijn door het boek van Cordelia Fine, ‘Delusions of Gender’. Ze schrijft soms over dezelfde studies en gepubliceerde artikelen, maar brengt ook ander materiaal aan het licht en breidt eigenlijk Fine’s werk uit. Ze gaat bijvoorbeeld in op de recente ontdekking dat geslachtshormonen en immuniteit verband met elkaar houden.

Antropoceen

Wat mij bijvoorbeeld duidelijk is geworden sinds dit boek is dat vrouwen vaak verkeerd begrepen worden met hun fysieke klachten. Ze zijn wellicht betere overlevers maar niet gezonder dan mannen. Angela geeft meer inzicht in het biologisch verhaal van vrouwen en dat de wetenschap daarover nog verre van volmaakt is. We moeten kritisch blijven over wat we lezen, goed blijven nadenken, de context en historie van gedrag snappen.

We leven nu in het antropoceen, zoals René ten Bos goed omschreef in zijn boek.  Het tijdperk waarin de monidale ecosystemen diepgaand worden beinvloed door menselijke activiteit. De feiten uit dit boek stellen ons in staat om onze samenleving ten goede te veranderen naar een samenleving waarin wij gelijkwaardig zijn aan elkaar, mannen en vrouwen, omdat we mensen zijn.

Dit boek is belangrijk!

NB: Door Physics World is de Engelstalige editie van dit boek uitgeroepen tot Boek van het jaar 2017.

Teveel Empathie

Afgelopen weken las ik met veel interesse het laatste boek van Ignaas Devisch Het Empatisch Teveel. Voor wie Ignaas nog niet kent. Hij is een Belgisch professor in de filosofie, medische filosofie en ethiek. Hij werkt als filosoof aan de Universiteit Gent en de Gentse Arteveldehogeschool. Hij schreef eerder ‘Ziek van gezondheid’ en het beste spirituele boek 2017 ‘Rusteloosheid’.

Ik leerde Ignaas ‘kennen’ door zijn rol als samensteller van het boek ‘Ziek van gezondheid‘. In dit boek wordt een verklaring gegeven over de medicalisering van de samenleving. En nu dus dit boek.

Empathie….hij had bijna geen beter onderwerp kunnen kiezen waar iedereen wel iets van vindt. Uiteraard begint hij met het vaststellen van een werkdefinitie: empathie is het vermogen je in te leven in en mee te voelen met wat je denkt dat de belevingswereld van anderen is. Vervolgens gaat hij nader in op het begrip aan de hand van filosofen, onder wie Theodor Lipps, Edmund Husserl, Emmanuel Levinas en Edith Stein.

Hij geeft in zijn boek aan dat elk moreel systeem empathie bevat, maar dat je kunt verschillen over de vraag wie deze empathie verdient. Hij vindt, althans zo lees ik het, dat empathie als uitgangspunt van je morele systeem wankel is omdat deze volgens hem gestoeld zijn op jouw goede gevoel OF de gelijkenissen tussen jezelf en degene op wie je je empathische betrokkenheid richt. Hij vindt dat het teveel empathie tot ongelijke behandeling leidt en niet tot rechtvaardigheid. Het empathisch teveel gaat vooral in op de beperkingen van empathie als sociaal en politiek instrument.

Zijn visie over dit onderwerp is niet onomstreden, maar dat geldt denk ik voor elke filosoof. Angela Merkel, maar ook Jesse Klaver beschouwen het vermogen om je in te leven  in anderen als stuwende kracht voor moreel handelen en een probaat middel tegen onverschilligheid. En in dit boek geeft Devisch aan niets tegen empathie te hebben, immers inleving in een ander leidt namelijk tot meer betrokkenheid bij onze wereld, maar hij schetst wel de schaduwzijde van dat empathisch teveel. Dat roept natuurlijk wel de vraag op wat kun je ervoor in de plaats kan stellen. Devisch houdt een pleidooi voor rechtvaardigheid en solidariteit.

Is empathie altijd goed? We weten vanuit onderzoek in de gezondheidszorg dat je niet voor iedereen empathie hoeft te ervaren om moreel te kunnen handelen. Na het lezen van dit boek realiseer ik mij dan ook dat empathie geen wondermiddel is waarmee we alle maatschappelijke problemen kunnen oplossen. Want zoals Devisch schrijft: ‘Wie geen grenzen markeert, creëert een eigen grenzeloosheid.’

Eigenlijk is het boek, kort door de bocht, een warm pleidooi voor sociale zekerheid.

Bestel hier het boek.